Ekşi Sözlük

0
56

Ekşi Sözlük, her türlü konu ve kavram hakkında, kayıtlı yazarların yorumlarını içeren katılımcı sözlük tarzında ağ sayfası olup, web sitesi Türkiye’deki katılımcı sözlükler arasında en fazla toplam ve aylık tanım yapılan sitedir.

Tarihçe

1999 yılında Sedat Kapanoğlu tarafından “sourtimes.org” sitesinin bir parçası olarak oluşturulmuştur. Sloganı “Kutsal bilgi kaynağı”dır. İlk girilen başlık pena’dır. Sözlük, daha sonraları artan popülaritesiyle birlikte sourtimes.org’un esas parçası haline gelmiştir. Sedat Kapanoğlu birçok konuşmasında, Otostopçunun Galaksi Rehberi kitabının, Ekşi Sözlük’ü kurmasında esin kaynağı olduğunu belirtmiştir.

Kurallar ve yapı

Yazarların yazdıkları sözlük kuralları dahilinde denetlenmekte ve uygunsuz bulunan yazılar moderatörler ve gammaz adı verilen gönüllü sözlük üyeleri iş birliği ile silinmektedir. Ancak on birinci nesil alımlarından sonra gammazlık statüsü sadece belirli bir grup yazara değil her yazara verilmiştir. Şu anda sözlükteki her yazar aynı zamanda gammazdır. Sözlük yazarları da sözlük kurallarına uymadıklarında elenebilmektedir. Girilen bilgilerin bilimsel veya nesnel, yahut tarafsız olmasına gerek yoktur. Kullanılan dilin zaman zaman argo içermesi mümkündür. Bazı başlıklar altında ise “tanım cümleleri” biçiminde web forumlarındakilere benzer karşılıklı tartışmalar göze çarpmaktadır. Sözlüğün bu özgür yapısı zaman zaman hukukî meselelere yol açabilmektedir.

Yazar alımlarının sürekli yapılmaması nedeniyle, alımların yapıldığı kısa süreler boyunca yazar olmak için başvuruda bulunan kullanıcılar belirli gruplara ait sayılırlar. Bu gruplara nesil denir ve sözlük içindeki hiyerarşik yapılanmada etkileyici faktör olmamalarına rağmen birer statü göstergesi olarak görülebilirler. Yazarlara ve kayıtlı okurlara, diğer yazarların girdikleri maddelerin (sözlük jargonunda “entry”) okunulmasına, beğenilip beğenilmemesine göre oylama hakkı verilmiştir. En az 1000 entry giren yazarlara azimli ” unvanı verilmektedir. Belirli bir oylamadan sonra o yazarın puanı (sözlük jargonunda “karma”) diğer yazarlar tarafından görülebilmektedir. 19 Mayıs 2004 tarihinde altıncı nesil yazar alımları yapılmıştır. 2005 yılındaki yazar alımındaki karışıklık göz önünde bulundurularak kayıtlı okur alınmaya başlanmıştır. Aralık 2005 itibarı ile yedinci nesil yazarlar da sözlüğe dahil olmuşlardır. Yedinci nesil yazarların büyük çoğunluğunu kitap toplama kampanyasına katkıda bulunmuş olan hayırsever kayıtlı okurlar oluşturmaktadır. Aralık 2007’de sekizinci ve dokuzuncu nesil alımları başlamış ve on binlerce kişi çaylak (yazar adayı) olmuştur. 21 aralık 2008’de, 6 Haziran 2008 öncesi kayıtlı çaylaklar yazar olma hakkını kazanarak “sabırtaşı yazar” unvanını almışlardır. 2010 itibarı ile nesil hiyerarşisi kaldırılmıştır. Yazar adayı olan kullanıcıların çaylak onay listelerindeki sıralamaları sözlükteki ilk 10 entry’i ne zaman doldurduklarına göre ve her gün hesabına giriş yapan yazarlar arasında yeniden belirlenmektedir.

Yazarlar, zirve adını verdikleri organizasyonlarda farklı şehirlerde, farklı etkinlikler için bir araya gelmektedir. Ekşi Sözlük kullanıcıları, eski site tasarımında topluluğu oluşturan kullanıcıların hazırladığı 500’e yakın arayüzü kullanabilmekteydi, ancak eski site artık aktif değildir. Yeni tasarımda ise tema seçeneği bulunmamaktadır.

Sitenin reklam geliri aylık 80.000 -100.000 TL civarındadır.

Sitenin yayınlanan bilgilerin doğruluğu ile ilgili bir iddiası olmadığından zaman zaman yanlış bilinen şeylerin yayılmasına da neden olabilmektedir.

Çaylaklar

Ekşi Sözlük’e üye olunduğu gibi entry girilebiliyor ancak “çaylaklar” isimli bölüm altından entrylerine ulaşılabiliyor. Çaylaklar uzun bir maraton ardından – bu 10 yıl da olabilir 10 ay da – ya pasif kullanıcı olarak Ekşi Sözlük kariyerini bitiriyor ya da yazar oluyor. Çaylak sıralamasından yükselmenin açıklanmış bir algoritması yok fakat aktif olan, yararlı entry giren çaylaklar; yazarlık mertebesine yükselebiliyor. Aynı zamanda çaylak olmak için 10 entry girmiş olmanız gerekmektedir.

Karma sistemi

Ekşi Sözlük’de yazarların girdikleri entry’lerin oylanması sonucunda tabi tutulduğu bir kategorizasyon. Kategorizasyon işleminin nasıl yapıldığı ile ilgili site yönetimi tarafından yapılmış net bir açıklama bulunmamaktadır. Bir yazarın karma puanının hesaplanabilmesi için en az 500 entry girişi yapması gerekmektedir. Girilen tüm entry’lerin oylanması ile bir karma puanı hesaplanır. Toplanan karma puanlarına karşılık gelen unvanlar mevcuttur.

Karma Puanı / unvan

000-100 Müzmin Yedek

100-149 Padawan

150-199 Kofti Anarşist

200-249 Anarşist

250-299 Hırçın Golcü

300-349 Anadolu Çocuğu

350-369 Battal Gazi

370-399 Çetrefilli

400-429 Hippi

430-449 Delikanlı

450-474 Ağır Abi

475-499 Bıçkın

500-529 Mangal Yürekli Rişar

530-549 Mülayim Ama Sempatik

550-574 Aklı Selim

575-599 Prezentabl

600-619 Şeker Abi

620-639 Bal Küpü

640-649 Baldan Tatlı

650-664 Leziz

665-699 Şekerpare

700-724 Şamda Kayısı

725-749 Her Eve Lazım

750-799 Energizer Tavşanı

800-849 Gençlerin Sevgilisi

850-999 Rating Canavarı

Mobil Uygulama

2017 yılında hem iOS hem de Andorid için resmi Ekşi Sözlük mobil uygulaması yayınlanmıştır.

Yasal sorunlar

İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nün, sitedeki ‘esrar’ başlığı altındaki yazıların, gençlere uyuşturucuyu özendirdiği gerekçesiyle şikayette bulunması üzerine, İstanbul Üçüncü Sulh Ceza Mahkemesi, Ekşi Sözlük’e erişimin süresiz engellenmesine karar vermiştir.

Aylarca siteye Türk Telekom’un DNS engellemesi yüzünden doğrudan bağlantı yapılamamıştır. Engelleme Haziran 2006’da Ekşi Sözlük’ün avukatları tarafından yapılan başvuru sonucunda kaldırılmıştır.

17 Nisan 2007 günü sitede, Adnan Hoca olarak bilinen Adnan Oktar’a hakaret edildiği iddiası ile Eyüp 3. Asliye Hukuk Mahkemesi sitenin yayınının durdurulmasına karar verilmiştir. Daha sonra söz konusu yasak kaldırılmıştır. Şu anda Ekşi Sözlük içerisinde hem Adnan Oktar başlığına hem Adnan Hoca başlığına üyeler tarafından yazı yazılabilmektedir.

Şubat 2008’de Türkiye’deki internet sansürlerini protesto etmek amacı ile sözlük logosunun üstüne siyah bir bant eklenmiştir.

Site hakkında son yaptırım 29 Eylül 2008’de uygulanmaya başlanmış; Türkiye’deki internet kullanıcılarının siteye erişimi mahkeme kararıyla engellenmesine yönelik bu uygulama yalnızca üç saat sürmüştür.

1 Şubat 2010 tarihinde Fatih Altaylı Ekşi Sözlük hakkında “Ekşimiş Ruhların Buluşma Yeri” başlıklı bir yazı yazdı. Bunun üzerine Ekşi Sözlük yazarlarına hakaret ettiği gerekçesiyle hakkında dava açılan Fatih Altaylı gazetedeki köşesinden bir tekzip yayınlamak zorunda kaldı. Buna karşılık olarak Fatih Altaylı Ekşi Sözlük’teki hakaret ve iftira içerikli yorumlarla ilgili Beyoğlu 4. Sulh Ceza Mahkemesi’nde açtığı dava sonucunda kendisi hakkında yazılan 97 yorumu mahkeme kararıyla yayından kaldırdı.

21 Nisan 2011’de Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı (TİB), sözlüğün sunucusuna gönderdiği elektronik postada, sunucudan, yer sağlayıcılık hizmetine son verilmesi istenmiştir. TİB İnternet Daire Başkanı Sn. Osman Nihat Şen yaptığı açıklamada sözlüğün, yasaklanacaklar listesine yanlışlıkla eklendiğini belirtmiştir.

21 Haziran 2011 tarihinde 35 Ekşi Sözlük yazarı, “manevi değerlere hakaret” ettikleri gerekçesiyle polis tarafından ifadeleri alınmıştır. Sözlük yönetiminin, yazarların kimlik bilgilerini paylaşması yazarların tepkisine neden olmuş, bazıları sözlükten ayrılarak binlerce yazısını silmiştir. Bir günlük siteye girmeme boykotu yapılmıştır.

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim üyesi Yusuf Devran, Ekşi Sözlük’te kendisi hakkında hakaret içerikli mesajlar bulunduğu iddiasıyla suç duyurusunda bulunmuş, 2 Ekşi Sözlük yazarı İstanbul 25’inci Sulh Ceza Mahkemesi’nde yargılanmış, mahkeme 3 yıl içinde bir daha suç işlenmemesi şartı ile kovuşturmayı tecil etmiştir.

Avukat Sabire Meltem Banko, uyurken açık bıraktığı Periscope yayını nedeni ile sözlükte çeşitli eleştiriler almış, hakkında yazılanları ayrım gözetmeksizin mahkeme kararlarıyla sildirmesi ile sözlük gündeminden ayrıca düşmemiştir.

Sosyal yardımlar

2003 yılında site kullanıcıları tarafından başlatılan kampanya ile 40.000 kitap toplanıp belirlenen okul ve kütüphanelere gönderildi.
2006 yılında yeniden düzenlenen bir kampanyayla 70.000 kitap toplanıp çeşitli okullara ve kütüphanelere bağışlandı.
2009 yılında site kullanıcılarının katkılarıyla Ekşi Sözlük Ormanı kuruldu. 36.000 metrekare alana kurulan bu ormana TEMA vakfı tarafından 9000 fidan dikildi.
2011 Van Depremi’nden sonra deprem bölgesine yardım kampanyası düzenlenmiş, AKUT ile iş birliği içinde yardımlar bölgeye ulaştırılmıştır.
2013’ün 30 Aralık günü Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde yaşayan Sultan Alacaoğlu adlı Alzheimer hastası yaşlı bir kadının evde yalnız bulunduğu sırada elektrik kontağından çıkan yangın sonucu evi tamamen yanarak kullanılamaz hale geldi. Olayın ardından Sultan ve Hüseyin Alacaoğlu’nu basına yansıyan haberleri üzerine Bayramiç Belediye Başkanı İsmail Sakin Tuncer’in yardımıyla bir bankada hesap açtırıldı. Ekşi Sözlük’te başlatılan kampanya ile hesaba yatırılan yardımlar 3 gün içerisinde 95 bin liraya ulaştı.
30 Mayıs 2016 tarihinde PayPal’ın Türkiye’deki faaliyetlerini durduracağını açıklaması üzerine sözlükte “paypal hesaplarımızla lösev’e bağış kampanyası” başlatılmış 24 saat içerisinde 100.000 tl bağış toplanmıştır. Kampanya sözlükte başlayıp sosyal medya ve yerel basında büyük yer etmiştir.

Eleştiriler

Ekşi Sözlük’ün gerek yönetimi gerekse içeriği akademisyen, yazar, gazeteci, siyasetçi ve sanatçılar gibi toplumun farklı kesimleri tarafından eleştirilegelmiştir.

Ekşi Sözlük’teki yazarlara ve içeriğe getirilen eleştiriler temelde sitede yer alan yazıların kişilere yönelik yazılı saldırı ve hakaret içerdiği, bilgi kirliliğine sebep olduğu ve yazarlarının kullanıcı adlarının arkasına saklandıkları yönündedir. 1 Eylül 2012 tarihinde siteye girilen yazıların artık forum sayfalarındaki yazılardan farksız olduğunu ve bunun kontrolünün zor olduğunu belirten 12 kişilik Ekşi Sözlük moderasyonu topluca istifa ederek bu tepkilerini dile getirmişlerdir.

Yönetim ve sözlüğün hukuk birimine getirilen eleştiriler ise Ekşi Sözlük’te belirli firma ve şirketlere ortak ticari ilişkiler nedeniyle ayrıcalıklar tanındığı ve bu firmalarla ilgili yazılan eleştirilerin yönetim tarafından silindiği yönündedir. 14 Ağustos 2012 tarihinde Ekşi Sözlük avukatı Başak Purut ortağı ve avukatı olduğu bir başka firma hakkında sitede yazılan bir eleştiriyi “firmanın ticari itibarı zedeleniyor” gerekçesiyle siteden kaldırmış ve bu durum büyük tepki toplamıştır.

Ayrıca yazar bilgilerinin yazara haber verilmeksizin savcı ve polislerle paylaşıldığı noktasında da site yönetimine eleştiriler getirilmiştir.

Yazar adaylarının sürekli gündeme taşıdığı bir diğer konuysa, ‘çaylak onay listesi’ sisteminin kaldırılması yönündedir. Sisteme göre, yazar olmak isteyen çaylakların on entry girmeleri ve belirli aralıklarla siteyi ziyaret etmeleri gerekmektedir. Belirli aralıklarla siteyi ziyaret etmeyen yazar adaylarının çaylak onay sıralamaları geri düşmektedir. Örneğin bininci sıradaki bir yazar adayının sırası bir gün içerisinde bin500e gerileyebilir. Birinci sıraya kadar ulaşan yazar adayları değerlendirmeye göre yazar olabilir veya yeniden on entry girmeleri istenebilir. Algoritma ile ilgili detaylı anlatımlar yapılmıştır.

Hacklenmesi

Sitede İslam Peygamberi Muhammed’e yönelik hakaret ve küfür içerikli yazıların vb. yayınlamasından ötürü Angelz Co takma adlı bir grup hacker tarafından hacklenmiştir.

2013 istatistikleri

Ekşi Sözlük‘te 2013 yılı içinde 120 milyon farklı kişi tam 4 milyar sayfa görüntüledi. Sözlükte en az ziyaret 838.113 rakamı ile 3 Eylül Salı günü gerçekleşti. Sözlükte en fazla ziyaretin yaşandığı gün ise 25 Aralık Çarşamba günü. 25 Aralık’ta tam 1.787.434 ziyaret gerçekleşti Ekşi Sözlük’e. Ziyaretçilerin sözlükte geçirdikleri ortalama süre ise 9 dakika.

Ziyaretçilerin yüzde 72,5 eski ziyaretçilerden oluşuyor.Her bir ziyaretçinin ortalama 8 sayfa görüntülediği Ekşi Sözlük’ü en çok ziyaret eden ilk üç ülke Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya olarak görülüyor. Türkiye genelinde ise sözlüğü en fazla ziyaret eden iller 3 büyük şehrimiz İstanbul, Ankara ve İzmir. Ziyaretçilerin en çok kullandığı tarayıcı Google Chrome olurken,en çok ziyaretçinin geldiği mobil cihaz ise iPhone. Arama motorların trafiğinin büyük çoğunluğu ise Google ve Yandex‘ten gelmektedir.

2016 tema değişikliği

Ekşi Sözlük’ün tasarımı, 28 Şubat 2016 tarihinde büyük oranda değişikliğe uğradı. Değişikliklerin büyük bir kısmı başta olmak üzere mevcut gri arayüz yerine beyaz arka plan rengi ve siyah fontlar kullanılması, yazarlardan büyük tepki aldı. Sitenin eski yöneticisi Sedat Kapanoğlu ise yeni tasarımın mobilde çok iyi ve kullanışlı olduğunu söyledi. CEO Başak Purut ise yeniliklerin devam edeceğini ifade etti.

Aynı gün, bazı yazarlar protesto eylemlerine başladı. İlerleyen günlerde bu protesto eylemlerine katılım arttı; 800 yazar protestolara destek verdi.

Yenilikler:

Gri arka plan yerine beyaz arka plan
‘Devamını okuyayım’ özelliği
Logo değişikliği
Yazı tipi değişikliği
Entry’ler arası çizgiler kaldırıldı

Direniş
28 Şubat 2016 tarihinde meydana gelen değişikleri eleştiren yazarlar arasında gerçekleşen isyan.

Buna sebep olan olay için birçok ağızdan söylemler bulunsa da olayla ilgili topic açan sözlük yazarı Ulotrix, isyanın çıkmasına sebep olarak temanın değişmesini ya da Ekşi Şeyler’in değil, kullanıcı sözleşmesinin haber verilmeden değişmesi ve yazarlara değer verilmemesini gösterdi. Fakat Ekşi Şeyler’de yazardan izinsiz olarak entry’lerin paylaşılmasına da karşı çıkan yazarlar bulunmuyor değil.

Şu ana kadar 350 sözlük yazarı toplam 236 bin entry’sini silerek platformu terk etti.

Platformu terk eden yazar sayısı 1361’i silinen entry sayısı ise 1 milyonu buldu.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz